Πάρα πολλά πράγματα έπεσαν μαζί τον
τελευταίο καιρό, με αποτέλεσμα παραστάσεις που είχα σκοπό να σχολιάσω
παρέμειναν για αρκετό καιρό αδρανείς στον υπολογιστή μου. Έστω και με κάποια
καθυστέρηση μεταφέρω ορισμένες από αυτές.
Εμφύλιος πόλεμος για μια γάτα
Η θεατρική αγορά έχει
αλωθεί κυριολεκτικά από την περφόρμανς, σε σημείο να έχουμε ξεχάσει τι πάει να πει
καλό κείμενο γραμμένο από ικανό δραματικό συγγραφέα. Μου έχει λείψει αυτό το θέατρο,
εννοώ το δραματικό θέατρο. Μου έχει λείψει ο ανήσυχος συγγραφικός νους που ξέρει να μας ξαφνιάζει, να μας γοητεύει
μέσα από το απρόβλεπτο, να μας μορφώνει μέσα από το καινούργιο. Ο νους εκείνος που
αρέσκεται να δοκιμάζει τις αντοχές της θεατρικής μεταφοράς αλλά και της θεατρικής
μας επάρκειας. Που ξέρει να μετρά σωστά τη θερμοκρασία των λέξεων, τη δυναμική τους,
που ξέρει να χτίζει με καλή δοσολογία μια (μυθ)ιστορία του κόσμου αλλιώτικη αλλά
συνάμα και τόσο δική μας, όπως εν προκειμένω ο Μάρτιν Μακ Ντόνα, ο Ιρλανδός παραμυθάς
που πήρε το θέατρο εκεί που το άφησε η γραφή της Σάρα Κέιν και του Μαρκ Ρέιβενχιλ
και το πήγε ακόμη πιο πέρα, με έργα όπως: Η τριλογία του Λινέιν, ο Πουπουλένιος και η Τριλογία
του Αράν (όπου ανήκει και ο «Υπολοχαγός του Ίνισμορ, 2001).
Θεατρική κριτική και αγορά
Για κάποιους ο ρόλος του κριτικού είναι να
μορφώσει τις μάζες και ο ρόλος των καλλιτεχνών να μορφώσουν τον κριτικό. Για
κάποιους άλλους ο μόνος έγκριτος κριτικός είναι το κοινό. Κάποιοι άλλοι
πιστεύουν ότι ο κριτικός είναι ο μόνος που δεν πηγαίνει στη «μάχη», αλλά
εμφανίζεται αργότερα και πυροβολεί τους τραυματίες. Άλλοι πάλι βλέπουν τον
κριτικό σαν ένα ευνούχο σε χαρέμι ανάμεσα σε ωραίες γυναίκες που τις παίρνει
μάτι αλλά δεν μπορεί να τις έχει. Γνωστά όλα αυτά. Απλά τα αναφέρω αναζητώντας
έναν εύκολο τρόπο να αρχίσω το σχόλιό μου γύρω από τη θέση της θεατρικής κριτικής σήμερα.
Γελώντας με τις νευρώσεις της ζωής
Ο Κρίστοφερ Ντουράνγκ, ένας από τους
καλούς εκπροσώπους της σύγχρονης αμερικανικής κωμωδίας, έγινε γνωστός στην
Ελλάδα με το έργο Γελώντας άγρια, που μετέφρασαν σε καλπάζοντα ελληνικά και ανέβασαν για
πρώτη φορά το 2000 ο Δημήτρης Φραγκιόγλου και η Χριστίνα Παπαδάκη.
Έκτοτε είδαμε κάποιες σκηνικές εκδοχές
του, μα πιο πολύ είχαμε χρήσεις του στις εισαγωγικές εξετάσεις δραματικών
σχολών, κάτι που ομολογώ ξενίζει κάπως γιατί είναι ένα κείμενο δύσκολο στη
διαχείρισή του, και μάλιστα από νέα παιδιά χωρίς καθόλου πείρα.
Μια “αρρώστια” χωρίς ψυχή
Πρώτη επίσκεψη στη Θεσσαλονίκη (θέατρο Αμαλία) της
αθηναϊκής ομάδας Tempus Verum, με το
γνωστό (και χρονολογικά πρώτο) έργο του
Φέρντιναντ Μπρούκνερ Η αρρώστια της
νιότης (1926), γραμμένο στην καρδιά του εξπρεσιονιστικού κινήματος και
στον προθάλαμο της ανόδου του φασισμού. Ένα έργο «κραυγή», γνώριμο μοτίβο στους
περισσότερους πολιτικοποιημένους συγγραφείς της περιόδου του Μεσοπολέμου.
Ξεβρακώνοντας την «ιερή» οικογένεια
Το Festen: Οικογενειακή γιορτή (των Τόμας Βίντερμπεργκ,
Μόγκενς Ρούκοφ, και Μπο Χρ. Χάνσεν) οι περισσότεροι κριτικοί
το αντιμετώπισαν σαν μια σύγχρονη τραγωδία. Ίσως όχι άδικα, αφού η ίδια η
ιστορία δείχνει διαρκώς προς τα πίσω, στις αφετηρίες των δραμάτων εκδίκησης,
εκεί όπου η αγία οικογένεια πρωτοστατεί σ’ ένα δράμα όπου όλα τα έλκη
κουκουλώνονται μέσα από μια πεισματικά ανακυκλούμενη φαρισαϊκή τυπολατρία.
Απιστίες και πόλεμοι
Η ζωή μερικές φορές φαντάζει (ή είναι) πιο αληθινή σε
δισδιάστατη παρά τρισδιάστατη μορφή. Αυτό περιπου βγαίνει ως γενικό συμπέρασμα από
τη «σεξοκωμωδία» της Κέιτ Ρόμπιν, «Πίστη/Faith”, όπου
πλέκονται και εμπλέκονται αποκαλύψεις, συγκαλύψεις, παραλήψεις, επικαλύψεις, επαναλήψεις,
μίξεις, συμμίξεις κ.λπ.
Άγευστα μαγειρέματα
Δεν
το κρύβω ότι με χαρά υποδέχτηκα την πρωτοβουλία του θεάτρου Καλαμαριάς να
εγκαινιάσει τους «Θεατρικούς κύκλους», ένα είδος «μίνι» φεστιβάλ που παιγνιωδώς
το ονομάζει East End (κατά το αγγλικό West End), φιλοξενώντας ένα σύνολο έξι αθηναϊκών παραστάσεων. Και λέω με χαρά,
γιατί όπως έγραφα σε πρόσφατο σχόλιό μου, έχουμε ανάγκη να δούμε θέατρο.
Στεγνώσαμε. Και αναφέρομαι στο ελεύθερο θέατρο.
Περί Ανατολής και Δύσης
Είναι γνωστό ότι όσοι
κινούνται στο φεστιβαλικό κύκλωμα, ή θέλουν να μπουν σ’ αυτό, περίπου
ακολουθούν μια γραμμή που, χωρίς να το επιβάλλει, κατά κάποιον τρόπο
προϋποθέτει συρρίκνωση του τοπικού στοιχείου, για το χατίρι ενός όσο γίνεται
επικοινωνιακά πιο διευρυμένου σκηνικού λόγου.
Το (αν)ελεύθερο θέατρο της νέας εποχής
Ποτέ δεν
θυμάμαι τον εαυτό μου να απέχει από τα θεατρικά της Θεσσαλονίκης περισσότερο
από τρεις, μάξιμουμ τέσσερις μέρες. Φέτος έφτασα αισίως τις είκοσι και συνεχίζω
να προσθέτω. Και από ό,τι φαίνεται θα φτάσω και τις τριάντα και τις σαράντα.
Και βάλε. Και διόλου δεν χαλιέμαι. Η αποχή μου δεν έχει να κάνει με κάποια
διαμαρτυρία. Να διαμαρτυρηθώ για ποιο πράγμα; Απλούστατα, αφού εξάντλησα τις
παραστάσεις του ΚΘΒΕ και μια-δυο από το ελεύθερο θέατρο, κάθισα στ’ αβγά μου,
αφού καμιά (sic!) παράσταση
δεν με πείθει να βγω από το σπίτι μου και να πάω να τη δω.
Στο χειρουργείο «Μάμετ»
Ο Ντέιβιντ Μάμετ είναι ένας
συγγραφέας ο οποίος, σε μια πρώτη ανάγνωση (ή θέαση), παραπλανεί εντελώς. Έχεις την αίσθηση πως δε
έχει να σου πει τίποτα ή ό,τι έχει να πει βρίσκεται εκεί μπροστά σου. Τίποτα
από κάτω, τίποτα παραπέρα. Κι όμως δεν είναι καθόλου έτσι.
Ο Μάμετ είναι ένας πανούργος μυθοπλάστης που
άλλα λέει και αλλού σε σπρώχνει να πας. Εξ ου και οι
διάφορες ετικέτες που του έχουν κολλήσει: “φαλλοκεντρικός”, “φιλόλογος-πολεμιστής”,
"φωτογράφος λέξεων" "βιρτουόζος της βρισιάς",
"υπερνατουραλιστής", "Aριστοφάνης του άναρθρου", όλες και
με μια δόση αλήθειας όπως και ψέματος.
